Katyń

Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych i Fundacja REDUTA PWPW włączyła się w obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, który przypada 13 kwietnia. To kontynuacja akcji w obronie pamięci historii Polski. Na ogrodzeniu Wytwórni prezentowana była wystawa historyczna związana z tymi tragicznymi wydarzeniami.

Zbrodnia została popełniona na prawie 22 tysiącach polskich jeńców i więźniów przetrzymywanych w obozach specjalnych NKWD w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku oraz w więzieniach na zachodniej Ukrainie i zachodniej Białorusi. Dokonali jej funkcjonariusze NKWD wiosną 1940 r. na wniosek Berii i rozkaz Stalina.

Ekspozycja składa się z 25 plansz i przedstawia fotografie miejsc związanych ze zbrodnią katyńską (m.in. obozy w Kozielsku, Ostaszkowie, Starobielsku, Las Katyński, miejsca ukrycia zwłok – Katyń, Miednoje, Charków, polskie cmentarze wojenne), ważne dokumenty (wniosek Berii do Stalina z 5 marca 1940 r. o wymordowanie polskich jeńców wojennych i więźniów, fragmenty list śmierci z centrali NKWD z wykazem nazwisk), fragmenty artykułów z gazet polskiego podziemia z informacjami o zbrodni, zdjęcia z ekshumacji niemieckiej 
(1943 r.) i polskiej (w latach 90.).

Wystawa ukazuje też ofiary zbrodni katyńskiej – zdjęcia, prywatne dokumenty i listy, pochodzące ze zbiorów rodzin osób poległych przybliżają sylwetki wybranych ofiar. Wśród nich są m.in. mjr Adam Solski, którego zapiski stanowią jeden z najważniejszych dowodów zbrodni katyńskiej oraz jego brat kpt. Kazimierz Solski. W hołdzie Ofiarom Zbrodni Katyńskiej oraz dla uczczenia pamięci wszystkich wymordowanych przez NKWD na mocy decyzji naczelnych władz Związku Sowieckiego z 5 marca 1940 r., Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanawia dzień 13 kwietnia Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej.

Decyzją najwyższych władz Związku Radzieckiego, na mocy tajnej uchwały Biura Politycznego KC WKP(b) z dnia 5 marca 1940 roku (tzw. decyzja katyńska) zamordowano prawie 22 tysiące polskich jeńców i więźniów przetrzymywanych w obozach specjalnych NKWD w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku oraz w więzieniach na zachodniej Ukrainie i zachodniej Białorusi. Ofiarami byli polscy żołnierze (w szczególności oficerowie do stopnia generała włącznie), którzy dostali się do niewoli sowieckiej po agresji ZSRR dokonanej 17 września 1939 roku, a ponadto żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza, funkcjonariusze Policji Państwowej, Straży Granicznej czy Służby Więziennej. Z wnioskiem do Stalina o wymordowanie polskich jeńców wystąpił 2 marca 1940 roku Ławrientij Beria – szef NKWD. I co nie dziwi zbrodni dokonali właśnie funkcjonariusze NKWD.

3 kwietnia 1940 roku rozpoczęły się transporty polskich jeńców do Katynia, Charkowa, Kalinina, Kijowa i Mińska, gdzie w więzieniach i ośrodkach NKWD dokonano ich egzekucji na podstawie list dyspozycyjnych przesyłanych z Moskwy. Katownie NKWD działały dniem i nocą…

Nieliczni, którzy ocaleli trafili do obozu w Juchnowie. Zamordowanych pogrzebano w masowych grobach, które następnie były odnajdowane: w Katyniu, Bykowni, Miednoje czy Piatichatkach (obecnie część Charkowa). Ale miejsc pochówku kilku tysięcy ofiar do tej pory nie ustalono.

Większość zamordowano strzałem w tył głowy – określono to później mianem „metody katyńskiej”. W Katyniu w 1943 roku odkryto pierwsze masowe groby ofiar tej zbrodni.

Różne są hipotezy dotyczące przyczyn dokonania tej zbrodni. Jedną z nich była chęć pozbawienia Polski warstwy przywódczej w postaci elit intelektualnych, bo przecież podobne akcje przeciwko Polakom przeprowadzała III Rzesza. A dużą część zamordowanych stanowili przecież oficerowie rezerwy, wśród których byli zmobilizowani we wrześniu 1939 roku, czyli na co dzień prawnicy, lekarze, naukowcy, inżynierowie, nauczyciele, urzędnicy państwowi, przedsiębiorcy itd.

Dlaczego datę święta ustalono na 13 kwietnia? Tego bowiem dnia Niemcy opublikowali oficjalną informację o odkryciu grobów oficerów Wojska Polskiego.

Wystawy-Zbrodnia katyńska