Kalendarium

REDUTA PWPW W POWSTANIU WARSZAWSKIM – KALENDARIUM SIERPNIA 1944 r.

1940 r. — powołanie Podziemnej Wytwórni Banknotów PWB/17/S, która do 1944 r. dostarczała na cele walki fałszywe dokumenty oraz banknoty — w sumie ok. 17 milionów zł.

Sierpień 1942 r. — w związku z możliwością dekonspiracji PWB/17/S kończy druk fałszywych banknotów. Nadal wytwarza inne dokumenty i prowadzi sabotaż.

Koniec lipca 1944 r. — członkowie PWB/17/S gromadzą się w Wytwórni wraz z nowo zaprzysiężonymi. Pogotowie przed godziną „W”.

2 sierpnia 1944 r. godz. 14 — zdobycie Wytwórni przez powstańców po ataku od środka (PWB/17/S) i z zewnątrz (batalionu im. Czarnieckiego, batalionu „Wigry”, pluton oddz. „P-20”, oddział kompanii „Wkra” z batalionu „Łukasiński”, drużyny NSZ z Brygady Zmotoryzowanej „Młot”, żołnierze z: kompanii „Orlęta”, ze 104. kompanii syndykalistów, oraz z Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa i batalionu „Czwartacy”. Ponadto spora liczba cywilów). Poszczególne drużyny powstańcze obsadzają stanowiska w Wytwórni, a drużyna Romana Marchla „Roma” — budynek mieszkalny na ul. Rybaki. W PWPW rozpoczyna działalność punkt sanitarny.

3 sierpnia — pierwsza próba odzyskania Wytwórni przez Niemców, m.in. za pomocą silnego ostrzału, czołgów „Panther” i piechoty. Walki milkną dopiero wieczorem.

7-9 sierpnia — próby sforsowania ul. Konwiktorskiej przez piechotę niemiecką. Stały, ciężki ostrzał artyleryjski PWPW i budynku mieszkalnego od strony Cytadeli, z pociągu pancernego i z dział ustawionych na Pradze.

10 sierpnia — nieudany wypad powstańców na stanowiska artylerii między parkiem Traugutta a fortem Legionów. Ostrzał PWPW zaczyna wspomagać niemiecki ciężki uzbrojony kuter rzeczny. Do stałej załogi Wytwórni dołącza kompania ppor. Edmunda Osiejwskiego „Osy” z bat. im. Jana Kilińskiego. Nasilają się bombardowania z powietrza.

11 sierpnia – podczas intensywnego bombardowania PWPW zostaje zniszczona sieć wodociągowa w głównym gmachu firmy. Tuż obok za ogrodzeniem PWPW w przekopie przecinającym ul. Wójtowską zarył niewypał 500-kilogramowej bomby lotniczej.

13 sierpnia – natarcie od strony Wybrzeża Gdańskiego (czołgi, piechota) po silnym przygotowaniu artyleryjskim z dział praskich.

13-14 sierpnia – tej nocy zauważono w parku Traugutta trudno dostępny zasobnik zrzutowy. Podczas przejmowania go doszło do zatargu z odziałem AL Kpt. „Szweda”, uważającym się za odkrywcę zasobnika.

14-15 sierpnia – noc najintensywniejszych zrzutów zaopatrzenia w okolicy PWPW.

16 sierpnia — silny ostrzał czołgów i piechoty na barykadę „Zakroczymska” i zachodnią część PWPW. Dotkliwe straty kompanii „Osy”.

19 sierpnia — pierwszy dzień niemieckiego „szturmu walnego” na Stare Miasto z udziałem lotnictwa bombowego, pociągu pancernego, dział szturmowych, „goliatów”, moździerzy, miotaczy min i płomieni.

21 sierpnia — obrona PWPW zostaje wzmocniona o żołnierzy ze zgrupowania „Leśnik”.

23 sierpnia — niespodziewane natarcie i zdobycie przez Niemców domu mieszkalnego PWPW.

23/24 sierpnia — kolejne próby odbicia domu mieszkalnego pod dowództwem por. „Szarego” ze zgrupowania „Leśnik”. Nad ranem budynek zostaje odzyskany przez powstańców.

24 sierpnia — seria ataków niemieckiego lotnictwa, artylerii i piechoty, przede wszystkim na pomieszczenia obecnego klubu „Szkatuła”. Dotkliwe straty i rozbicie drużyny „Roma”.

25 sierpnia — budynek mieszkalny przechodzi z rąk do rąk, ostatecznie utracony wieczorem, po użyciu przez nieprzyjaciela gazów bojowych.

26 sierpnia — transporter ładunków wybuchowych spowodował rozerwanie ogrodzenia PWPW w miejscu najbliższym budynku (blok W) i opanowanie przez piechotę niemiecką jego górnych pięter. Ustaje atak artyleryjski i lotniczy.

27 sierpnia — dalsze boje wewnątrz budynku. Zła pozycja powstańców, spychanych na coraz niższe kondygnacje. Wielu zabitych i rannych, zmęczenie, brak snu i bardzo wysoka temperatura spowodowana pożarem górnych kondygnacji osłabia możliwości utrzymania Wytwórni w polskich rękach.

28 sierpnia — łamie się opór powstańców. Wśród ostatnich opuszczających Wytwórnię są m.in. Leszek Grodecki „Lis”, Bogusław Kaufmann „Bogiel”, Tadeusz Bednarek „Błyskawica” i Czesław Zaborowski („Cesiek”, „Lalka”). Ludność cywilna i ranni z lazaretu, schronieni na terenie PWPW w bunkrze dla prezydenta Mościckiego, dostają się w ręce hitlerowców. Ci spośród nich, którzy brali udział w obronie, zostają rozstrzelani w okolicach Cytadeli. Podczas zajmowania schronu przez okupanta ginie zawiadująca lazaretem dr Hanna Petrynowska „Rana”.

 

Oprac. Radosław Mierzejewski